Chị chủ tạp hoá đếm lại kệ nước giải khát: sổ ghi 48 thùng, thực tế 44. Cửa hàng chỉ có chị và hai nhân viên, ai cũng lấy hàng, ai cũng bán. Không ai nhớ 4 thùng kia đi đâu. Ở cửa hàng nhỏ, lệch kho thường không phải do trộm cắp, mà do việc ghi chép bị bỏ qua lúc đông khách.
Trả lời nhanh
Ở cửa hàng bán lẻ 1–3 người, kho lệch chủ yếu do bán xong không trừ sổ, nhập hàng không ghi, tặng hoặc dùng cá nhân không ghi, đổi trả, hàng hỏng hoặc hết hạn, và nhầm quy cách. Cách khắc phục rẻ nhất là một quy tắc rõ (lấy hàng nào cũng ghi một dòng), kiểm nhanh vài mặt hàng mỗi tuần, và dùng phần mềm khi số mã hàng vượt khả năng ghi tay.
6 nguyên nhân hay gặp ở cửa hàng nhỏ

1. Bán xong không trừ sổ
Giờ cao điểm, nhân viên thu tiền trước, định "lát ghi sổ sau". Đến cuối ngày không ai nhớ đã bán gì. Đây là nguyên nhân lớn nhất, và cũng dễ chặn nhất bằng cách gắn việc ghi sổ vào đúng lúc thu tiền.
2. Nhập hàng không ghi
Xe giao hàng đến lúc cửa hàng đang bận. Nhân viên bỏ hàng vào kệ mà quên ghi, hoặc ghi thiếu một dòng. Sổ thiếu hàng so với thực tế.
3. Lấy dùng, tặng, mời thử
Chủ lấy cho gia đình, tặng khách quen, mở một hộp mỹ phẩm cho khách thử. Từng món rất nhỏ, cộng lại cuối tháng thành khoản đáng kể. Nên có một dòng ghi riêng cho các lần này, để biết con số thật.
4. Đổi trả không ghi
Khách đổi size, đổi màu, trả hàng lỗi. Hàng mới ra, hàng cũ vào nhưng sổ không đổi hoặc đổi sai mã. Ở shop thời trang, đây là lý do lệch rải rác ở nhiều mã.
5. Hàng hỏng, hết hạn, rơi vỡ
Hàng ra khỏi kệ nhưng không có dòng ghi huỷ. Với thực phẩm và mỹ phẩm, kiểm hạn dùng mỗi tuần vừa giảm lệch vừa tránh bán hàng quá hạn.
6. Nhầm size, màu, quy cách
Một mẫu áo có 3 size, 4 màu thành 12 biến thể. Nếu sổ chỉ ghi "áo thun A", số lượng từng size sẽ không bao giờ khớp. Mỗi biến thể cần một mã riêng.
Cách làm từng bước, cho cửa hàng 1–3 người
Việc làm ngay, không tốn tiền
- Đặt một quy tắc duy nhất: hàng nào ra khỏi kệ cũng phải có một dòng ghi, bán, tặng, đổi hay huỷ.
- Kiểm nhanh mỗi tuần: chọn 10 mặt hàng bán chạy hoặc giá trị cao, đếm thật và so với sổ.
- Ghi nguyên nhân khi lệch: đừng chỉ sửa số, hãy hỏi "lần này lệch vì sao".
- Tách mã theo size, màu cho hàng nhiều biến thể.
Việc cần công cụ rẻ
Bảng Excel hoặc Google Sheets trên điện thoại có công thức tồn = nhập − xuất. Xem bài mẫu sổ kho Excel nhập – xuất – tồn để lấy cấu trúc có sẵn. Cách này đủ dùng khi bạn có vài chục đến vài trăm mã và ít người cùng ghi.
Việc cần phần mềm
Khi có hàng trăm mã, nhiều biến thể, hoặc hai người ghi cùng lúc, Excel dễ sót. Phần mềm giúp trừ tồn tự động mỗi lần bán, nhập hàng có phiếu, kiểm kho có biên bản. Bài quản lý kho bằng Excel đến khi nào nêu các dấu hiệu nên chuyển.
Chọn công cụ cho cửa hàng nhỏ
Với cửa hàng dưới 5 người, tiêu chí chọn quan trọng nhất: dùng được trên điện thoại, nhập hàng và bán nhanh vài thao tác, tồn kho tự cập nhật khi bán, cảnh báo hàng sắp hết, và chi phí theo tháng chấp nhận được. Nhiều phần mềm bán hàng trong nước đã có kho đi kèm. Nếu bạn cần quản lý kho riêng, nhiều mã hàng, hoặc có nhiều điểm lưu kho, phần mềm quản lý kho của Softway là một lựa chọn để xem. Hãy dùng thử trước khi trả tiền và đối chiếu với bảng tiêu chí ở trên.
Ví dụ theo từng loại cửa hàng
Các ví dụ là giả định.
- Tạp hoá. Hàng nhiều mã, giá thấp, bán lẻ liên tục. Không cần kiểm hết; chia cửa hàng thành 4 khu, mỗi tuần kiểm một khu, và ưu tiên mặt hàng giá trị cao như thuốc lá, rượu bia, sữa.
- Shop thời trang. Lệch chủ yếu ở size, màu và đổi trả. Dán mã trên mỗi sản phẩm và kiểm theo mẫu sau mỗi đợt hàng mới.
- Cửa hàng mỹ phẩm. Hạn dùng và hàng mở thử là điểm chính. Ghi riêng hàng thử và kiểm hạn mỗi tuần.
Đọc chênh lệch bằng số để biết nên lo chỗ nào
Không phải mọi chênh lệch đều đáng công điều tra như nhau. Hãy nhân số chênh lệch với giá vốn để ra giá trị, rồi xử lý từ dòng lớn nhất. Ví dụ giả định: sau một lần kiểm có ba mặt hàng lệch.
| Mặt hàng | Lệch (cái) | Giá vốn (đồng) | Giá trị lệch (đồng) |
|---|---|---|---|
| Kem dưỡng da | −3 | 120.000 | 360.000 |
| Nước giặt 3 lít | −4 | 85.000 | 340.000 |
| Bút bi | −20 | 2.000 | 40.000 |
Bút bi lệch nhiều cái nhất nhưng giá trị nhỏ nhất. Hai mặt hàng đầu đáng tìm nguyên nhân trước. Cách xếp theo giá trị giúp chủ cửa hàng bận rộn dùng thời gian đúng chỗ.
Checklist cho chủ cửa hàng

Hỏi đáp
Cửa hàng nhỏ có cần phần mềm quản lý kho không?
Chưa chắc. Nếu bạn có ít mã hàng và chính bạn ghi sổ, Excel hoặc sổ tay đủ dùng. Khi số mã tăng hoặc nhiều người cùng bán, hãy cân nhắc phần mềm.
Bao lâu nên kiểm kho một lần?
Kiểm một nhóm hàng nhỏ mỗi tuần dễ hơn kiểm toàn bộ mỗi tháng. Chọn nhóm bán chạy hoặc giá trị cao.
Nghi nhân viên lấy hàng thì làm sao?
Đừng kết luận vội. Hãy làm quy trình ghi chép rõ ràng cho mọi người, rồi xem chênh lệch còn lặp lại không. Xem thêm 6 dấu hiệu thất thoát hàng.
Có nên sửa số tồn trong sổ cho khớp không?
Chỉ sửa kèm một dòng ghi nguyên nhân (đếm lại, hàng hỏng, hàng tặng). Sửa không lý do làm mất dấu vết để tìm lỗi.
