Cuối tháng bạn cho nhân viên đếm lại kho. Sổ ghi 120 thùng, đếm được 112. Tháng trước lệch 5, tháng này lệch 8, và không ai nhớ 8 thùng đó đi đâu. Lệch kho gần như doanh nghiệp nào có kho cũng gặp, và hiếm khi do một nguyên nhân duy nhất.
Trả lời nhanh
Tồn kho lệch thường do ghi chép (quên nhập, quên xuất, ghi sai số), quy trình (xuất không phiếu, đổi trả không ghi), mã hàng (một hàng nhiều tên, nhiều quy cách) hoặc hao hụt thật (hỏng, hết hạn, mất). Muốn tìm ra, đừng sửa số tổng ngay: đối chiếu từng mặt hàng với phiếu nhập, phiếu xuất và ghi nguyên nhân của từng chênh lệch.
7 nguyên nhân khiến kho thật khác sổ

1. Nhập kho nhưng không ghi vào sổ
Hàng về lúc đông khách, nhân viên cất vào kho rồi tính "lát ghi". Sổ ít hơn thực tế. Dấu hiệu là một số mặt hàng đếm ra nhiều hơn sổ mà không ai giải thích được.
2. Xuất kho không có phiếu
Lấy hàng cho khách quen, lấy làm hàng mẫu, chuyển sang cửa hàng khác, tất cả bằng miệng. Sổ nhiều hơn thực tế. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở nơi chưa có quy trình phiếu.
3. Đổi trả, bảo hành không ghi
Khách trả một món rồi lấy món khác, hoặc hàng lỗi chuyển sang kệ riêng. Sổ vẫn coi như hàng nằm đúng chỗ. Lệch rải rác ở nhiều mã hàng.
4. Một hàng có nhiều tên, nhiều mã
"Áo thun trắng M" lúc ghi là "AT-TR-M", lúc khác ghi "Thun trắng size M". Sổ tách thành hai dòng, một dòng âm, một dòng dương. Nhìn tổng thì khớp, nhìn từng mã thì lệch.
5. Nhầm đơn vị tính
Nhập theo thùng, bán theo chai, và ai đó ghi số chai vào ô thùng. Dấu hiệu rõ nhất: chênh lệch luôn là bội của quy cách đóng gói.
6. Hao hụt thật
Hàng hết hạn, vỡ, ẩm, côn trùng, mất do để lộ. Nếu không ghi biên bản huỷ hoặc xuất hao hụt, sổ vẫn giữ số cũ. Khi lệch lặp lại ở nhóm hàng dễ hỏng, đây là nguyên nhân đáng nghi đầu tiên.
7. Đếm sai hoặc đếm lúc kho đang hoạt động
Một người đếm vội, bỏ sót thùng ở góc kho, hoặc vừa đếm vừa có hàng ra vào. Nếu lệch lúc có lúc không, hãy nghi cách kiểm đếm chứ chưa vội nghi thất thoát.
Cách tìm ra nguyên nhân từng mặt hàng
Việc làm ngay, không tốn tiền
- Đóng băng giao dịch trong lúc đếm. Chọn giờ kho nghỉ, hoặc ghi lại mọi phiếu phát sinh trong lúc đếm để cộng trừ sau.
- Hai người đếm độc lập, sau đó so kết quả. Chỗ nào hai lần đếm khác nhau thì đếm lại ngay.
- Lập bảng chênh lệch: mã hàng, số sổ, số đếm, chênh lệch, nguyên nhân dự đoán. Sắp xếp theo giá trị chênh lệch, xử lý các dòng lớn trước.
- Lần ngược phiếu của 5–10 mã lệch nhiều nhất: có phiếu nhập chưa vào sổ không, có phiếu xuất sai số không.
- Chỉ điều chỉnh sổ sau khi có nguyên nhân và có chữ ký người duyệt. Điều chỉnh không lý do chỉ che đi lỗi.
Việc cần công cụ
Chuẩn hoá danh mục hàng: mỗi mặt hàng một mã, một tên, một đơn vị chuẩn. Dùng bảng Excel có công thức tồn = nhập − xuất, có cột người ghi và ngày ghi. Bài mẫu sổ kho Excel nhập – xuất – tồn cung cấp cấu trúc có sẵn.
Việc cần phần mềm
Khi số mã hàng tăng, nhiều người cùng ghi, hoặc có hơn một kho, ghi tay khó giữ kỷ luật. Lúc này phần mềm quản lý kho giúp mỗi lần nhập, xuất, chuyển kho đều có phiếu, có người tạo, có thời điểm, và cho xem lịch sử từng mã hàng.
Chọn công cụ quản lý kho
Tiêu chí chọn chung: có phiếu nhập, xuất, chuyển kho và kiểm kê; xem được lịch sử biến động của từng mã hàng; phân quyền (ai được sửa tồn); chạy được trên điện thoại ở kho; xuất được báo cáo chênh lệch. Phần mềm của nhiều hãng trong nước đều đáp ứng một phần các tiêu chí này.
Nếu bạn muốn xem thêm một lựa chọn, phần mềm quản lý kho của Softway là một ứng dụng để tham khảo. Hãy xem trang sản phẩm để đối chiếu tính năng với bảng tiêu chí trên và dùng thử trước khi quyết định.
Ví dụ theo quy mô
Các ví dụ là giả định để minh hoạ.
- Cửa hàng 2 nhân viên, 300 mã hàng. Giả sử lệch chủ yếu do xuất không phiếu. Chỉ cần một cuốn phiếu xuất hoặc một ô ghi trong Excel là đã cải thiện đáng kể.
- Công ty phân phối 20 người, 2 kho. Giả sử lệch chủ yếu do chuyển kho không ghi. Phiếu chuyển kho có xác nhận hai đầu là bước cần làm đầu tiên.
- Kho có hàng hạn dùng. Giả sử lệch tập trung ở vài nhóm hàng. Cần quy trình xuất theo hạn dùng trước và biên bản huỷ định kỳ.
Checklist trước kỳ kiểm kho tới

Hỏi đáp
Lệch kho bao nhiêu là chấp nhận được?
Không có ngưỡng chung. Mỗi doanh nghiệp tự đặt ngưỡng theo loại hàng và giá trị, rồi theo dõi xu hướng: nếu mức lệch giảm dần qua các kỳ là quy trình đang tốt lên.
Kho lệch có phải do nhân viên lấy cắp không?
Phần lớn trường hợp lệch bắt nguồn từ ghi chép và quy trình. Chỉ nên nghi ngờ thất thoát khi đã loại trừ các nguyên nhân trên và chênh lệch lặp lại có quy luật. Xem thêm 6 dấu hiệu thất thoát hàng.
Bao lâu nên kiểm kho một lần?
Kiểm toàn bộ theo kỳ (tháng hoặc quý) và kiểm cuốn chiếu hằng tuần với vài mã hàng giá trị cao hoặc hay lệch. Kiểm nhỏ và đều dễ hơn dồn một lần.
Có nên sửa thẳng số tồn trong sổ cho khớp không?
Không nên. Hãy tạo phiếu điều chỉnh có ghi nguyên nhân. Sửa thẳng số khiến lần sau không còn dấu vết để truy lại.
